Fem minutt på tre om ettermiddagen 26. november 1942 legg D/S Donau ut frå Akershuskaia i Oslo. Ombord er 532 norske jødar – menn, kvinner og barn – på veg mot utryddingsleiren Auschwitz via Stettin. Nokre timar seinare forlét også M/S Monte Rosa hamna med ytterlegare 26 norske jødar under dekk.
Dette var dagen då delar av den norske staten hjelpte nazistane å sende eigne landsmenn i døden.
Ein norsk familie – eit nasjonalt ansvar
I Noreg budde familien Sachnowitz: ein far, fem søner og tre døtrer. Alle vart deporterte.
Berre éin kom heim att: Hermann Sachnowitz.
Snublesteinane som er lagde ned til minne om familien, minner oss om at Holocaust ikkje berre skjedde i Europa, men òg her – i byar, bygder og heimar over heile landet. Noreg har sitt ansvar, sine namn og sine historier.
Snublesteinar – små symbol, store vitnesbyrd
Snublesteinane vart lagde ned i 2012 som ei påminning om kvar familien budde, og om det som skjedde då landet vårt ikkje klarte å verne eigne borgarar.
Kvar stein er eit rop om å hugse – og ei åtvaring mot å gløyme.
Eit dikt som løftar fram det einskilde livet
«Millioner, sa de, ikkje gløym det. Millioner.
Eg er berre ein. Eg er ein som var her.
Eg er ein som drog bort.
Blant millioner gløymest ein fort.
Eg er ein. Ta mitt namn og gøym det.»
— Margaret Skjelbred
